Əmək Müqaviləsi vs Xidmət Müqaviləsi: İşəgötürən Üçün Hansı Seçim Doğrudur?
Yeni işçi götürərkən əmək müqaviləsi ilə xidmət müqaviləsi arasında düzgün seçim etməsəniz, "gizli əmək münasibəti" riski və ağır cərimələrlə üzləşə bilərsiniz.
Sual: rəsmi işçi, yoxsa podratçı?
Yeni komanda üzvü axtaran hər işəgötürənin qarşısına gec-tez eyni sual çıxır: bu insanı rəsmi işçi kimi, yoxsa podratçı/frilanser kimi cəlb etməliyəm? Cavab sadəcə kağız işi məsələsi deyil — səhv seçim həm işçinin hüquqlarını, həm də sizin biznesinizi ciddi maliyyə riskinə ata bilər.
Əmək müqaviləsi nədir?
Əmək müqaviləsi Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir və işçini müəyyən iş rejiminə (məsələn, 09:00–18:00), daxili intizam qaydalarına tabe edir. İşəgötürən iş yerini və avadanlığı təmin edir. Bu müqavilə işçiyə bir sıra hüquqlar verir:
- İllik minimum 21 təqvim günü məzuniyyət
- Xəstəlik vərəqəsi (bülleten)
- İşdənçıxarma müavinəti və norma kənar iş vaxtına görə ödəniş
Xidmət (mülki-hüquqi) müqaviləsi nədir?
Xidmət müqaviləsi isə Mülki Məcəllə ilə tənzimlənir. İcraçı konkret bir nəticə üçün cəlb edilir — məsələn, veb-sayt hazırlanması və ya bir dəfəlik dizayn işi. Burada sabit iş saatı və ya daxili intizam tələb olunmur, icraçının məzuniyyət və ya bülleten hüququ yoxdur, ödəniş yalnız təhvil-təslim aktı əsasında edilir.
Nə vaxt hansını seçməli?
Işin xarakterinə görə uyğun müqavilə növünü seçin:
- Gündəlik, davamlı iş rejimi tələb olunur → Əmək müqaviləsi
- Layihə-əsaslı, bir dəfəlik və ya qısamüddətli iş → Xidmət müqaviləsi
- Şirkətin ofisində sabit yerdə oturacaq → Əmək müqaviləsi
- İcraçı öz vaxtını və vasitələrini özü idarə edir → Xidmət müqaviləsi
Ən böyük risk: "gizli əmək münasibəti"
Bəzi işəgötürənlər vergi və sosial sığorta yükündən qaçmaq üçün faktiki olaraq ofisdə daimi işləyən bir işçini xidmət müqaviləsi ilə (və ya onun VÖEN-i üzərindən) çalışdırır. Bu, qanunla "gizli əmək münasibəti" sayılır. Yoxlama zamanı faktiki əmək münasibəti aşkar edilərsə, bu müqavilələr əmək müqaviləsinə yenidən təsnifləşdirilir və keçmiş dövr üçün bütün vergi/sosial sığorta borcları, üstəlik cərimələr hesablanır.
ƏMAS bildirişi: rəsmi işçi üçün məcburi addım
Əmək müqaviləsi ilə işçi götürürsünüzsə, kağız üzərində imza kifayət etmir. İşçi ƏMAS (Əmək və Məşğulluq Alt Sistemi, e-sosial.az) portalında elektron bildiriş qeydiyyata alınıb hüquqi qüvvəyə minmədən işə başlaya bilməz. Bildirişsiz işçi çalışdırmaq İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.1-ci maddəsinə əsasən ciddi sanksiyalarla nəticələnir:
- Fiziki şəxslərə: 1000–2000 AZN
- Vəzifəli şəxslərə: 3000–5000 AZN
- Hüquqi şəxslərə: 20,000–25,000 AZN
Nəticə
Doğru müqavilə növünü seçmək nə qədər sadə görünsə də, nəticələri ciddidir: yanlış seçim həm işçi hüquqlarının pozulmasına, həm də işəgötürənə ağır maliyyə cəriməsinə səbəb ola bilər. İşin xarakterinə (davamlı nəzarət tələb edən vəzifə vs. bir dəfəlik layihə) uyğun müqavilə növünü seçin və rəsmi işçi üçün ƏMAS bildirişini heç vaxt gecikdirməyin.